Cisterciënzers

De Cisterciënzers kwamen oorspronkelijk uit Frankrijk. Vanaf het eind van de 11de eeuw tot in de late Middeleeuwen was dit de grootste en belangrijkste kloosterorde die er bestond. Het museum laat de geschiedenis zien van de Cisterciënzer Sint Bernardusabdij te Aduard, die tussen de 12e en de 16e eeuw beroemd werd door heel Europa. In 1192 troffen twaalf monniken onder leiding van de abt Wybrandus vanuit het moederklooster Klaarkamp te Rinsumageest bij Dokkum, ongeveer 10 km ten westen van de stad Groningen een verlaten wierde aan met de naam Adduwert of Adewerd. De kloosterkroniek vermeldt dat de broeders onder de indruk raakten van “lichtende verschijnselen” en deze ervaring zagen als een aanwijzing voor de vestiging.

 

Spoedig na de kloosterstichting begonnen ze aan hun eeuwenlange bemoeienis met de strijd tegen het water: een lange serie inpolderingen met bijbehorende bedijkingen, ontwatering door het plaatsen van sluizen en het graven van sloten en kanalen voor waterberging en scheepvaart. De meest indrukwekkende prestatie blijft toch het graven van het 8 km lange Aduarderdiep dat nog heden ten dage gebruikt wordt voor de scheepvaart. Ook zette de abdij drie steenbakkerijen op die in hoog tempo kloostermoppen produceerden, maar ook talrijke afwijkende steenvormen, geglazuurde tegels en ornamenten.

 

Rond 1300 was het omvangrijke kloostercomplex wel zo’n beetje klaar: de stenen uit de bakkerijen waren voortaan bestemd voor de handel en export. Naast haar activiteiten als nijverheid, handel, landwinning en waterbeheersing had de Sint Bernardusabdij reeds in de 13e eeuw een roep van vroomheid en geleerdheid. In 1297 besluit Emanuel, bisschop van het Italiaanse Cremona de verre reis over de Alpen te maken en als monnik in te treden in Aduard. Enig tientallen jaren daarvoor heeft Ricardus de Busto, professor aan de Sorbonne, de zelfde stap gezet.

 

Later, in de tweede helft van de 15e eeuw, nemen cultuur en wetenschap binnen de muren van de abdij een ongekende vlucht met de bijeenkomsten van de Aduarder Kring of Aduarder Academie, bestaande uit geleerden uit noord Europa. Voortrekkers waren de humanisten Wessel Gansfort (de eerste Europeaan buiten Italië die het Grieks beheerste) en het veelzijdig genie Rudolf Agricola. Aduard heeft een cruciale rol gespeeld bij de verspreiding van het humanistische gedachtengoed in noord Europa: te Deventer heeft Agricola de kleine Erasmus nog bemoedigend toegesproken.

 

In 1594, met de Reformatie, kwam het einde voor de abdij: alle kloosters in Groningen werden afgeschaft. Uit de boedelbeschrijving bleek dat het klooster meer dan 6000 ha landbouwgrond in bezit had.